Osmanlıca Tercüme’de Berât’ın Yeri

Osmanlıca Tercüme’de Berât’ın Yeri


 

 

 

 

Beratlar osmanlı arşiv belgelerinde oldukça önemli bir yere sahiptir. Arapça kökenli olup, sözlük manası olarak “yazılı kağıt” anlamına gelmektedir. Arşiv belgelerinde yapılan tercümeler neticesinde görülmüştür ki beratın diğer adı da; nişan, biti ve misal olduğu da görülmüştür. Peki nedir bu Berât adı verilen osmanlı tercüme belge türü, niçin yazılmıştır. Bizzat padişah tarafından nazırlıklara memur olarak atama, gelir- gider tahsisleri, bir mülkü kullanma hakkı, ayrıcalıkların ve muafiyetlerin yer verilmesiyle oluşturulan belgelerdir ve tıpkı sitemizde bir önceki yazımız olan Ferman’da olduğu gibi beratlar da padişahın tuğrasını taşırlar.

Genel anlamıyla beratlar; devletten tarafından kişiye verilen bir nevi imtiyaz senedi niteliği taşımaktadır. Osmanlıca tercüme yaparken karşılaştığımız en çok özellik yazı türleridir. Bilindiği  tercümeler osmanlıca yazı türlerinin niteliğine göre yapılır. Ve beratlar osmanlıca yazı türlerinden, divani yazı türüyle yazılmaktadır. Beratın yazılabilmesi için, bununla alakalı görevli olan  veya imtiyaz sahibi olan kişinin talebine ihtiyaç vardır.

Her iki durumda da öncelikle bir çok bürokratik işlem yapılır. Kalemler de bu herhangi durumdan birisinde kendilerine talep edilen konuların kayıtları kontrol edilir, eğer bu talep  kayıtlara ve  yasalara uygunsa sadrazamın “ buyruldusu” ile berat hazırlanmaya başlanırdı. Berat her ne kadar sadrazamın buyruldusu ile yazılsa da , bazı konular vardır Padişahın hatt-ı hümayununa gerek kalırdı. Nedir bu konular? Mülk nameler, vakıf nazırlığı, maaş tahsisi,Eflak-Boğdan voyvodalıkları, tersane eminliği, zeamet, hitabet gibi bazı konularda padişahın Hatt-ı Hümayununa gerek duyulurdu.

Sadrazamın buyruldusuyla berat hazırlandıktan sonra, tezkire hazırlanırdı. Sadrazamın buyruldusu ve defterdarın kuruklu imzasının bulunduğu ruus tezkiresi hazırlanırdı. Bu aşamadan sonra sıra “nişan-ı  hümayun yazıla ki ” şeklinde başlayan berat, görevli olan kaleme gönderilirdi. Bütün bu işlemler müsvedde bir kağıt ile yapılır az önce sıradan geçen işlemler tamamladnıktan sonra bu müsvedde temize çekilirdi.

Beratlar içeriğine göre iki büroda hazırlanırdı. Bu bürolar maliye ve divan-ı hümayun bürolarında hazırlanırdı. Beratlar padişah tahta kaldı sürece yürürlükte kalır. Yeni bir padişah tahta  çıktığında beratlar tekrar yenilenirdi. Ve bu tarz beratlara “tecdid-i berat “ denirdi.

Yapılan osmanlıca tercümler neticesinde Beratlar on ana bölümden oluşur. Beratın bölümleri sırasıyla aşağıda verildiği gibidir;

1)Da’vet

2) Tuğra

3) Başlangıç cümlesi

4) Unvan

5) Elkab

6) Nakil/Bağ

7) Emir/Hüküm

8) Te’kid/Tehdid

9) Tarih

10) Mahall-i Tahrir

 

Berat Çeşitleri

A.Divan’dan verilenler

 

1)Menşurlar

2)Tımar Beratları

            B.Maliyeden Verilenler

1)Mülk-name

2)Feraşet Beratı

            C.Kazaskerler Tarafından Verilenler

1)Kadılık Beratları

2)Müderrislik Beratları

3)Muallimlik Beratları

4)Muvakkitlik Beratları

5)Vakıflardan Vazifelendirilenlere Verilen Beratlar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir